BMX đại cương
 

BMX (viết tắt của Bicycle Motocross) là bô môn xe đạp có bánh xe với bán kính từ 18 tới 24 inches (1 inch = 2.54 cm), và thông thường là 20 inches.

Chiếc Schwinn Stingrays, tổ phụ của xe bmx


BMX xuất hiên từ thập niên 70 ở tiểu bang California, USA với hình ảnh những đứa trẻ trên chiếc xe đạp Schwinn Stingrays thể hiện những động tác motocross trong cuốn phim về motorcycle "On Any Sunday". Và tới giữa thập nên 70, nhiều hãng xe đạp bắt đầu sản xuất những chiếc xe chuyên dụng cho BMX. Năm 1977, Hiệp hội xe đạp Mỹ (ABA - American Bicycle Association) được thành lập tại thành phố Gilbert, Arizona bởi Merl Mennenga và Gene Roden như tổ chức chính thức của bộ môn xe đạp mới phát triển này. (Lưu ý, BMX của Mỹ không phụ thuộc vào Liên đoàn xe đạp Mỹ, US Cycling Federation). Năm 1978, BMX được du nhập sang Châu Âu. Tháng Tư, 1981, Liên đoàn BMX Thế giới được thành lập, và cuộc thi Vô Địch Thế Giới tổ chức năm 1982. Tới tháng 1 năm 1993, BMX mới được gia nhập vào Liên Đoàn Xe Đạp Thế Giới (UCI - Union Cycliste Internationale), và UCI đã tổ chức các cuộc đua UCI BMX World Championships. Năm 2008, BMX sẽ
sẽ được thi đấu lần đầu tại Olympic.

BMX được chia làm 2 loại chính. BMX racing (thi đấu), là loại BMX đua ở các vòng đua bằng đất (không tráng nhựa) được gọi la. BMX freestyle là loại BMX chủ yếu biểu diễn các "trick" (kỷ thuật) trên xe đạp BMX. Trong thể loại freestyle, BMX lại chia thành 5 "trường phái" khác nhau: street (đường phố), park (park đây là từ chữ skate park, sân chơi skate chứ không phải park là công viên), vert (vert = vertical ramp, dốc đứng), dirt (hay còn gọi là trail, địa hình) và flatland (bình địa). Ngoài ra còn có 3 trường phái khác High Jump, Leap of Faith và Drag, nhưng 3 cái này mình chưa hiểu rõ nên không trình bày ở đây để tránh sai sót.

_____________________

Chú thích:

Motocross: môn thể thao dùng xe máy địa hình. Motocross được hợp bởi 2 chữ: Motocycle và cross. Chữ cross là tư chữ cross country mà người Việt gọi là "băng đồng".

Racing BMX

Hình ảnh 1 cuộc đua BMX


Đua BMX được tổ chức tại các vòng đua "địa hình" (off-road). Vòng đua đường đất đỏ được thiết kế đặc biệt cho BMX với những mô đất cao (banked), bệ phóng (jump) và những khúc cua gắt. Ở điểm xuất phát có cổng chắn (starting gate), được thiết kế ở trên một triền dốc giúp các tay đua có đà khi bắt đầu. Trong X-Games hay những cuộc đua lớn, cổng chẳn còn được thiết kế khỏi mặt đất để cho khó và hấp dẫn hơn. Và mỗi lần đua sẽ có tới 8 VDV cùng đua.

Cổng chắn ở điểm xuất phát


và tại X-Games


Tuổi trung bình của các tay đua này rất trẻ, khoảng 9-10 tuổi. Tuy nhiên những tay đua nhà nghề (cả nam lẫn nữ) có độ tuổi cao hơn, từ 18 tới 21 tuổi.

Freestyle BMX

Như đã nói ở trên, BMX "tự do" gồm có 5 trường phái chính, street, park, vert, trail (dirt) và flatland. Tuy nhiên, trong thi đấu, "park" thường được quy chung với "street"

Trường phái "street"

Gọi là "street" vì người chơi thường chơi trên đường phố với những chướng ngại vật thường thấy như bực thang, ghế đá, v.v. Vì vậy mà chướng ngại vật trong trường phái "street" không bị giới hạn như "park", dân chơi "street" sẽ phóng khoáng và sáng tạo hơn với nhiều kỹ thuật mới lạ. Do đó mà trường phái này phát triển rất nhanh, những kỹ thuật hay chướng ngại vật tưởng chừng như không thể thực hiện hay vượt qua được trở nên bình thường.

Dân BMX chuyên nghiệp với trường phái "street" thường kiếm sống bằng tiền "show" xuất hiện trên báo hay video chứ không phái từ những cuộc thi đấu. vì thế dân chơi "street" không kiếm nhiều tiền bằng những tay đua BMX, nhất là từ những cuộc đua như X-Games. Tuy nhiên, Van Homan đại cao thủ của trường phái "street" thường tham gia X-Games và đạt thứ hạng khá cao.

Xe BMX street khác với những xe được sử dụng trong "park" hay "dirt". Xe "street" thường có 2 hay 4 peg (dân BMX Việt thường gọi là 2 cục sắt) để cho grinding (mài, giũa?) và thường thì nặng và cứng nhất trong các loại BMX. Đa số dân chơi "street" không sử dụng thắng.

Cao thủ Van Homan biểu diễn

Trường phái "park"

Các sân tập skate (skate park) thường là nơi thu hút dân BMX cũng như dân skateboard, và cả 2 đều học lẫn nhau. Các sân tập thường có 2 loại chính: sàn gỗ và sàn xi măng. Phong cách chơi ở 2 sàn có khác nhau, dân chơi ở sàn gỗ thì chuyên về kỷ thuât và "trick" trong khi dân chơi ở sàn xi măng thì thích bay bổng thật cao hay nhảy qua những khoảng cách thật xa. Tuy nhiên dân chơi ở 2 sàn vẫn thường phối hợp "tuyệt kỷ" giữa 2 phong cách với nhau.

Một số chướng ngại vật thường thấy ở "park" như sau:

• quarter pipes
  
• spines - 2 cái quarter pipes đối lưng nhau
  
• half pipe
  
• flat banks
  
• vert wall - bức tường phía trên của quater pipes hay flat banks, hay đơn giản chỉ là 1 bức tường.
  
• box jumps
  
• pyramids - có thể có 3 hay 4 cạnh
  
• mini ramps - 2 quarter pipes đối diện nhau, tương tự như halfpipe nhưng với khoảng cách ngắn hơn

Trường phái "Vert"

Vert - Vertical ramps, nên đệ tử của phái này chủ yếu là chơi trên vertical ramps và cũng là thể loại nguy hiểm nhất trong BMX. Vertical ramp gồm có 2 quarter pipes nằm đối diện với nhau như half pipe, và cao khoảng từ 2.5m tới 3.5m. Ramp cao nhất từ trước tới giờ là 8.2m tại X-Games. Phía trên của mổi ram có thêm phần tường nối dài, vì vậy được gọi là vertical ramp.



"Để tử" của Vert sẽ chạy lên mỗi quater pipe và biểu diễn các thao tác trong khi bay bổng trên không. Ăn tiền nhất là "lip tricks", biểu diễn thao tác trên không sau khi phóng ra khỏi ramp và rồi đáp xuống ramp

Các cao thủ biểu diễn "lip trick"




Cao thủ Mat Hoffman phổ biến trường phái này vào đầu thập niên 90, và hiện vẫn giữ kỷ lục về nhảy cao nhất, 8.2m trên bờ deck của cái ramp cao 7.6m. Vì môn này rất nguy hiểm (và khó khăn khi tìm sân tập) nên Vert chỉ có 1 số ít cao thủ, và không có người kế vị. Những cao thủ về môn này gồm có Dave Mirra, Chad Kagy, Jamie Bestwick (J. Bestwick liên tục thắng các giải lớn trên thế giới suốt mấy năm gần đây), và một tài năng trẻ 18 tuổi , Zack Warden, cao thủ đầu tiên "đáp" xuống với tuyệt kỷ "tailwhip to tailwhip" mà trước này chưa ai làm được, và tuyệt kỷ này còn được gọi là "windshield wiper" (cái cần gạt nước trên kính xe hơi)

Zack Warden với cú tuyệt kỷ "windshield wiper"

Trường phái "trail" hay "dirt"

"Trail" gồm những ụ đất được nén chặt làm bệ phóng (gọi là lip), và bãi đáp (landing), thường thì lading có độ dốc thoai thoải hơn là lip. Landing và lip được thiết kế trên 2 ụ đất riêng biệt để tạo ra khoảng trong ở giữa 2 ụ. Độ dài của khoảng trống được đo từ đỉnh của lip tới đỉnh của landing, khoảng cách dài từ 0.5m cho tới 6m hay 7m.



Tuy người ta có thể gọi trường phái này là trail hay dirt sao cũng được, nhưng tín đồ của phái này có cái sự phân biệt "dirt" và "trail". "Trails" chú trọng vào sự chuyển tiếp thật "êm" (smooth) giữa mỗi lần jump không bị gián đoạn và các "trick" biểu diễn giữa mỗi jump cũng "phong cách" (style) hơn, trong khi "dirt" thì chú trọng vào những pha biểu diễn nguy hiểm hay "ngầu" nhất mà không để ý tới phong cách.

Trail hay dirt thì cũng đều có 1 giới hạn đó là họ chỉ chơi được những địa hình thiết kế cho trường phái dirt/trail, nên bị giới hạn rất nhiều. Trong khi trường phái "street" thì có thể chơi ở khắp mọi nơi trong thành phố.

Xe của dirt/trail nặng hơn xe racing BMX nhưng nhẹ hơn các thể loại khác của freestyle BMX. Thường thì xe cho dirt chỉ có thắng sau, và có thể dùng "gyro" để cho phép người chơi có thể quay tay 360 độ, trong khi đó thì xe cho trail thường không dùng gyro, mà chỉ dùng dây thắng bìn thường.

Vì biẻu diển dirt jump khó kiếm được địa hình tốt nên nhiều người đã sử dụng cách sau

bổ sung thêm cho anh Dominic: xe street hay dùng 2 peg, nhưng mà 2 peg cùng 1 bên, 1 ở bánh trước, 1 ở bánh sau, lắp về bên nào là phụ thuộc thói quen grind về bên nào của rider...Grind là cách gọi các trick dùng peg hoặc pedal (một số rider pro dùng trục...:(() trượt trên các thanh rails hoặc edges...
còn mấy cái ảnh mà anh dùng minh họa cho Vert thì lại được thực hiện ở Pool chứ ko phải Vert...Pool là bước khởi đầu cho những ai chơi Vert vì khả năng landing đa dạng hơn do cấu tạo, còn Vert bắt buộc các rider phải landing rất chuẩn xác, song song với hướng vert...
Thực ra thì nên chia là 4 thể loại, street với park dùng chung kỹ thuật và xe. Park chính là địa hình street được cô đọng lại, tóm lại là gồm street/park, dirt, vert và flatland.

P/S: bác thiếu bài flatland nhá, bổ sung đê...mà cho em hỏi là bài này bác viết hay dịch hay cóp ở đâu thế, bọn em dạo này thiếu tư liệu quá, bác có thể share ko???

Cám ơn Zorro góp ý. Các bài trên là do mình tìm hiểu được trên sách vỡ, báo chí và trên nét hay dịch thoáng từ những nguồn đó.

Còn mấy hình đó là mình tìm được trên mạng và mình chỉ nói đó là cú "lip trick" để cho người đọc hiểu rõ về "lip trick" tuy nhiên mình nghĩ pool (hay thực chất trong đây là hình vuông với 4 góc tròn) hay half pipe không khác nhau mấy vì nếu cắt 2 đầu của pool thì chính là vertical ramp, nhìn kỹ hình thì thấy rõ có vertical wall như trong hình mặt cắt của vertical ramp. Tại các cuộc thi hay biểu diễn của pro, người ta vẫn sữ dụng pool như vậy để cho người xem có thể dứng trên 4 phía nhìn xuống thay vì chỉ có 2. Và những rider trong hình là đại cao thủ của phái Vert như là Bas Keep, Tom Stober, Simon Tabron, không lẽ họ cần dùng "pool" để cho dễ hơn? :) Nhưng có thể mình sai :)

:) bài flatland thi đời từ từ sẽ có vì bài do mình tự viết và tìm tòi chứ không copy ở nơi khác nên không thể nhanh được

thực ra thì nếu bác đã xem các clip Vert thì sẽ thấy với Vert khi landing bắt buộc các rider phải landing sao cho xe song song với chiều dài của Vert, vì nếu chéo thì sẽ văng ra phần trống 2 bên ngay, còn Pool thì do cấu tạo mặt cong đều nên khi landing chéo đi thì rider sẽ biểu diễn tiếp tục thực hiện trên 1 phương chiếu khác...khi dùng Pool thì tốc độ biểu diễn sẽ cao hơn Vert, nhưng độ cao sẽ ko bằng Vert nếu landing chéo...em chỉ nói những người muốn làm quen với Vert sẽ phải tập Pool trước, chứ có bảo ai chơi Pool là gà đâu...:)...

:) cái này thì mình gà thật. Cám ơn bạn đã nói rõ về phần này. Đúng là đọc sách mà không thực hành thì vẫn không là gì :)